Choroba to nieunikniona część życia zawodowego. Kiedy jednak idziesz na zwolnienie lekarskie, naturalnie pojawia się pytanie: kto zapłaci za czas nieobecności i od którego dnia? Rozróżnienie między wynagrodzeniem chorobowym wypłacanym przez firmę a zasiłkiem chorobowym z ZUS bywa mylące. Poniżej wyjaśniamy dokładnie, kiedy państwowy ubezpieczyciele przejmuje odpowiedzialność za wypłatę świadczenia i jakie warunki trzeba spełnić.
Podział odpowiedzialności: najpierw pracodawca, potem ZUS
Zasada ogólna jest prosta: w pierwszej kolejności za czas choroby płaci Twój pracodawca, a dopiero po przekroczeniu określonego limitu dni – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
W pierwszym etapie otrzymujesz tzw. wynagrodzenie chorobowe. Jest to świadczenie finansowane ze środków firmy, wynoszące zazwyczaj 80% podstawy wymiaru. Przysługuje ono jednak tylko przez określoną liczbę dni w roku kalendarzowym. Dopiero gdy wykorzystasz ten limit, ciężar wypłaty przejmuje ZUS, a świadczenie zmienia nazwę na zasiłek chorobowy.
Ważne jest to, że dni choroby sumują się w całym roku kalendarzowym, niezależnie od tego, czy chorowałeś ciągiem, czy z przerwami. Jeśli np. chorowałeś trzy razy po 15 dni, łączny czas to 45 dni – co oznacza, że przy trzecim zwolnieniu limit pracodawcy zostanie wyczerpany i wejdzie ZUS.
Kluczowa granica: 33 lub 14 dni
Moment przejścia z „garnuszka” pracodawcy na ZUS zależy od wieku pracownika. Ustawodawca wprowadził tu wyraźny podział:
Dla pracowników poniżej 50. roku życia:
Pracodawca wypłaca wynagrodzenie chorobowe przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku. ZUS zaczyna płacić zasiłek chorobowy od 34. dnia.
Dla pracowników, którzy ukończyli 50 lat:
Okres odpowiedzialności pracodawcy jest krótszy. Firma płaci tylko przez pierwsze 14 dni w roku. ZUS przejmuje wypłatę zasiłku już od 15. dnia choroby.
To rozwiązanie ma na celu ochronę starszych pracowników na rynku pracy – dzięki temu ich zatrudnianie jest dla pracodawcy mniejszym ryzykiem finansowym w przypadku długotrwałych chorób.
Wyjątek: kiedy ZUS płaci od pierwszego dnia?
Istnieje sytuacja, w której ZUS wypłaca pieniądze od samego początku zwolnienia, bez okresu finansowania przez pracodawcę. Dotyczy to małych firm zatrudniających do 20 osób.
W takich przedsiębiorstwach pracodawca jest zwolniony z obowiązku wypłaty wynagrodzenia chorobowego (chyba że jest uprawniony do wypłaty zasiłków, co zależy od liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego na dzień 30 listopada poprzedniego roku). W praktyce w mikroprzedsiębiorstwach to ZUS najczęściej staje się płatnikiem zasiłku od pierwszego dnia niezdolności do pracy pracownika. Warunkiem jest oczywiście posiadanie przez pracownika aktywnego ubezpieczenia.
Warunki uzyskania świadczenia: okres wyczekiwania
Samo pójście na L4 nie gwarantuje automatycznie wypłaty, jeśli dopiero co zacząłeś pracę. Obowiązuje tzw. okres wyczekiwania (karencji):
- Obowiązkowe ubezpieczenie (umowa o pracę): prawo do zasiłku nabywasz po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia.
- Dobrowolne ubezpieczenie (np. zlecenie, działalność gospodarcza): okres wyczekiwania wynosi 90 dni.
Oznacza to, że jeśli zachorujesz w pierwszym tygodniu nowej pracy (i nie masz ciągłości z poprzedniej), za te dni możesz nie otrzymać świadczenia.
Jak długo można chorować na koszt ZUS?
Zasiłek chorobowy nie jest świadczeniem bezterminowym. ZUS wypłaca go przez ściśle określony czas, zwany okresem zasiłkowym:
- 182 dni (ok. pół roku) – to standardowy limit dla większości chorób.
- 270 dni (ok. 9 miesięcy) – ten wydłużony limit dotyczy niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą lub przypadającej w trakcie ciąży.
Jeśli po wyczerpaniu tego okresu nadal nie jesteś zdolny do pracy, a rokowania wskazują na powrót do zdrowia, możesz ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne.
Procedura wypłaty: termin i formalności
Obecnie obieg dokumentów jest w dużej mierze zautomatyzowany. Lekarz wystawia e-ZLA, które trafia do systemu PUE ZUS. Jednak aby ZUS wypłacił pieniądze, pracodawca (płatnik składek) musi przesłać do urzędu zaświadczenie Z-3. Zawiera ono informacje o zarobkach, które są niezbędne do wyliczenia wysokości zasiłku.
ZUS ma ustawowo 30 dni na wypłatę zasiłku od daty złożenia kompletu dokumentów (czyli zazwyczaj od daty wpłynięcia druku Z-3). W praktyce wypłaty często realizowane są szybciej, w ciągu kilkunastu dni, o ile w dokumentacji nie ma błędów.
Zasiłek a ustanie zatrudnienia
Warto wiedzieć, że ZUS płaci za zwolnienie również wtedy, gdy zachorujesz już po rozwiązaniu umowy o pracę. Jeśli niezdolność do pracy powstanie w ciągu 14 dni od ustania zatrudnienia i potrwa co najmniej 30 dni bez przerwy, masz prawo do zasiłku chorobowego wypłacanego bezpośrednio przez ZUS (choć na nieco innych zasadach co do wysokości limitu podstawy wymiaru).
